Federación Española de Esperanto

Lingva angulo 16: Paronimoj (III)

Ankaŭ en ĉi Lingva Angulo ni parolu pri paronimoj, t. e. pri vortoj preskaŭ samsonaj kun aliaj, sed sence malsamaj. Ĉiuj difinoj kaj multaj ekzemploj fontas el Plena Ilustrita Vortaro (PIV):

legomo en esperanto ne signifas legumbre, sed verdura, hortaliza: "ĉiu manĝebla ĝardena herbo (escepte de sukaj fruktoj kaj de spicaj herboj)": brasiko, karoto, pizo kaj laktuko estas legomoj, la coliflor, la zanahoria, los guisantes y la lechuga son verduras. La hispana legumbre estas la esperanta legumenaco: fazeolo, kikero kaj lento estas legumenacoj, las judías, los garbanzos y las lentejas son legumbres.

gimnasto estas homo praktikanta gimnastikon, t. e. la "arto pri ekzercado de la korpo per taùgaj movoj, por ĝin plifortigi kaj lertigi". Kutime do gimnastoj gimnastas (aŭ gimnastikas) en gimnastejo per gimnastiloj, los gimnastas hacen gimnasia en el gimnasio con aparatos (de gimnasia). Kia galimatio!

Se gimnastejo estas gimnasio, kion do signifas la esperanta vorto gimnazio? Nu, simple "mezgradan lernejon" en Belgujo, Germanio kaj Ruslando, laŭ PIV. Verdire, mi neniam tre bone komprenis la insiston pri apartaĵoj de kelkaj eŭropaj ŝtatoj en la difinoj de nia aminda vortarego: same pri la PIVa liceo, alia tute ordinara mezlernejo -sed ĉi-foje en Francio kaj Italio! Se ne paroli pri la vorto kolegio, foje supera, foje mezgrada lernejo, eĉ jezuita...

Jen cetere la tuta eduk-serio: vartolernejo (párvulos, jardín de infancia), bazlernejo (escuela de primaria), mezlernejo (instituto de secundaria), altlernejo (escuela universitaria) kaj metilernejo (instituto de formación profesional). Ankoraŭ restas supera lernejo, komerca lernejo, teknika lernejo, politeknika lernejo ktp, kies hispanigoj evidentas.

Fine: kurioze (kaj feliĉe) instituto ne signifas en esperanto "hispana mezlernejo" (fakte PIV avertas "evitinde estas uzi tiun vorton por edukejo"), sed "nomo de diversaj institucioj, precipe uzata pri altlernejoj, aŭ korporacioj sciencaj kaj artistaj": la Pasteŭr-Instituto, el Instituto Pasteur.

pruvi signifas probar, demostrar: pruvi la ekziston de Dio estas neeble, demostrar la existencia de Dios es imposible; akuzi iun senpruve, acusar a alguien sin pruebas; dum provi signifas probar, intentar, poner a prueba, ensayar: provi naĝi, intentar nadar; (sur)provi veston, probar(se) un vestido; provi motoron, poner a prueba un motor; provi medikamenton, ensayar un medicamento; tempo de provado, período de prueba(s). Jen iom stulta sed tre praktika frazo por enkapigi ĉi vortojn: mi provos pruvi, ke mi pravas, intentaré demostrar que tengo razón.

Ĉar mi parolas pri provoj, mi kaptu la okazon por diri, ke intenci "konscie kaj klare ekvoli fari ion en nedifinita tempo" ne signifas intentar, sed tener la intención de, nome: mi intencas akiri por mi bonan labor-postenon, tengo la intención de conseguirme un buen puesto de trabajo; bonintencaj homoj, gente de buenas intenciones; fari ion senintence, hacer algo sin querer. Plej ofte intentar tradukeblas per provi, foje ankaŭ per klopodi: Intentaré llegar antes de las diez, mi provos alveni antaŭ la deka.