Federación Española de Esperanto

Lingva angulo 15: Paronimoj (II)

Ankaŭ en ĉi Lingva Angulo ni parolu pri paronimoj, t. e. pri vortoj preskaŭ samsonaj kun aliaj, sed sence malsamaj. Ĉiuj difinoj kaj multaj ekzemploj fontas el Plena Ilustrita Vortaro (PIV). Jen:

kolono estas "vertikala cilindro uzata kiel subtenilo aŭ ornamo de konstruaĵo" kaj ankaŭ "formacio, kies elementoj estas aranĝitaj unu malantaŭ la alia por marŝado aŭ atako", nome columna: korintika kolono, columna corintia; Fig. la Herkulaj kolonoj, las columnas de Hércules; la egipta kolono trairis la dezerton, la columna egipcia atravesó el desierto; Fig. la kvina kolono, la quinta columna. Tamen kolumno estas "vertikala dividaĵo de paĝo prezentanta serion da samlongaj linioj skribitaj aŭ presitaj unu sub la alia": la kolumnoj de ĵurnalo, las columnas de un periódico; la kolumno de la unuoj, de la dekoj, de la centoj, la columna de las unidades, de las decenas, de las centenas; vertebra kolumno (= vertebraro; spino), columna vertebral.

fondi estas "starigi (konstruon) sur io": arko fondita sur pilieroj, arco fundado sobre pilares; kaj ankaŭ "esti la unua, kiu starigas (konstruon) komencante de la fundamentoj": helenaj kolonianoj fondis Marsejlon, Marsella fue fundada por colonos griegos. Same pri institucioj: fondi societon, fundar una sociedad. Kaj fine, ankaŭ figure: opinio fondita sur profunda sciado de la historio, una opinión fundada sobre sólidos conocimientos de historia. Sam-radike: la fond(ad)o (aŭ la fondiĝo) de urbo, la fundación de una ciudad; la Fondaĵo Esperanto, la Fundación Esperanto; la fondinto de nia klubo, el fundador de nuestro club.

Simil-formaj vortoj estas fonduso "kapitalo destinita por aparta difinita celo": testamenti fonduson, legar fondos; amortiza fonduso, fondo(s) de amortización; la Internacia Mono-Fonduso, el Fondo Monetario Internacional; fundo "plej profunda surfaco de kavo": la fundo de la maro, el fondo del mar; funde de la koridoro, al fondo del pasillo; ĝisfunda purigado, limpieza a fondo; kaj fono "efektive ebena aŭ pro malproksimeco ŝajne ebena parto, el kiu io elreliefiĝas aŭ elkontrastas": la fono de pentraĵo, el fondo de un cuadro; la sonora fono de filmo, el fondo sonoro de una película; verda stelo sur blanka fono, una estrella verde sobre fondo blanco; fon-muziko, música de fondo.

granato estas bongusta frukto de granatujo: granat-suko, zumo de granada; granadina. Pli danĝera montriĝas grenado, speco de malgranda man-bombo: ĵeti grenadon, lanzar una granada; grenadisto, (soldado) granadero. Ambaŭ vortoj ekzistas ankaŭ majuskle: Granado estas Granada, la bela andaluza urbo, kie naskiĝis konata kaj koninda esperanto-poeto; Grenado estas la kariba ŝtateto Granada. Fine ni menciu la vorton grenato, mineralo uzata kiel gemo: grenat(kolor)a jupo, falda (de color) granate.

Noto: Mi fuŝis mian 14an Lingvan Angulon per stulta anglismo en la hispana. Amiko Jorge Camacho avertis min, ke la hispana compromiso ("convenio entre litigantes, por el cual comprometen su litigio en un tercero" kaj "obligación contraída, palabra dada, fe empeñada") kaj la esperanta kompromiso ("interkonsento, aranĝita dank' al reciprokaj cedoj de du kontraŭuloj pri la diskutitaĵo") NE samsignifas: la unuan oni povus esperantigi per (sin)devontigo; engaĝ(iĝ)o; devoligo; la duan oni povus hispanigi per transigencia; contemporización; transacción; solución transaccional; avenencia; arreglo; concesiones recíprocastérmino medio; solución intermedia. Mi pardonpetas.