Federación Española de Esperanto

Lingva angulo 14: Paronimoj

La vorton paronimo PIV (Plena Ilustrita Vortaro) difinas jene: "Vorto preskaŭ samsona kun alia, sed sence malsama (ekz. pesi-pezi): en esperanto la paronimoj estas principe evitindaj, krom se iliaj sencoj estas tre malsamaj".

Spite la rekomendon de nia kara vortarego, ne malofte "paronimito" inside atakas la langojn de niaj samideanoj --eĉ de lertaj parolantoj--, kiuj facile stumblas ĉe vortoj forme similaj. Kompreneble, ankaŭ en la naciaj lingvoj estas paronimoj (ekz. hispane constricción-construcción, esotérico-exotérico, hambre-hombre), kaj feliĉe esperanto montriĝas malpli paronimema ol la ceteraj lingvoj. Tamen ni devas aparte zorgi pri kelkaj recidivaj kaj ŝiboletaj paronimoj buŝe de hispanlingvanoj. Jen kelkaj ekzemploj:

pesi estas "mezuri la pezon de objekto, komparante tiun pezon kun alia pezo, elektita kiel unuo": pesi leteron, pesar una carta. Figure oni diras: pesi ĉiun sian vorton, sopesar cada una de sus palabras; pesi la meritojn de du rivaloj, sopesar los méritos de dos rivales. La signifo de pesilo estas do báscula: banĉambra pesilo, báscula de baño; pesil-taso, platillo de balanza. Kontraste, pezi signifas "fari, pro la altiro de la tero, konstantan premon sur subtenantan objekton aŭ konstantan tiron sur pendigantan objekton": li pezas okdek kilogramojn, pesa ochenta kilos. Figure: tiu argumento multe pezis sur mia decido, ese argumento pesó mucho en mi decisión.

diskuti signifas laŭ la PIV-suplemento "interparolante kun malsamopiniantoj, interŝanĝi argumentojn pri unu temo": diskuti pri politiko, discutir de política, kaj ankaŭ "ekzameni per debato, esplorante la diversajn flankojn de demando": diskuti la buĝeton de la asocio, discutir el presupuesto de la asociación. Siaflanke, disputi estas "malpaci, akre diskutante": disputi kun iu, tener una disputa con alguien. Fakte diskuti = discutir (deliberar, debatir) kaj disputi = disputar (tener una disputa) en norma hispana, sed popol-hispane discutir ofte signifas (ek)disputi, (ek)konflikti, (ek)kvereli: sus padres discutieron por una tontería, liaj gepatroj ekdisputis pro bagatelo.

fonto estas "loko, kie akvo aŭ alia likvaĵo eliĝas el la tero" t.e. fuentemanantial: kristal-klara fonto, fuente cristalina. Ankaŭ figure: fonto de inspiro, fuente de inspiración; fontoj de enspezoj, fuentes de ingresos. Tamen la hispanan fuente redonas fontano kiam ĝi signifas "konstruo kun speciala tub-aranĝo por ŝprucigi la akvon": monumenta fontano, fuente monumental.

kompromiso signifas "interkonsento, aranĝita dank' al reciprokaj cedoj de du kontraŭuloj pri la diskutitaĵo": ni venis al kompromiso (= ni kompromisis), llegamos a un compromiso. Kontraste, kompromiti estas "meti en danĝeron ies reputacion, honoron": liaj leteroj kompromitis la virinon, sus cartas comprometían a la mujer.